Stelen van de baas
Pakken wat je pakken kunt: de crisis brengt het slechtste in de mens
boven. Modale werknemers vinden naar eigen zeggen het vermeende
graaigedrag van de top een geldig excuus om hun zakken te vullen, zo
blijkt uit gesprekken van recherche-bureaus met verdachten. De
bonuscultuur als schaamlap voor diefstal van laptops, mobiel-tjes,
gereedschap, pakken papier, kleren en geld. Niets is veilig voor
personeelsleden op het dievenpad. Als ze hun banen dreigen te
verliezen, lijkt de rem helemaal verdwenen.
Stelen van de baas is op zich geen nieuw fenomeen, maar sinds de
crisis is sprake van zo'n 30 procent meer verzoeken om onderzoek te
doen, zegt directeur Jos Meekel (51) van Hoffmann Bedrijfsrecherche
in Almere. Hoffmann helpt bedrijven bij de opsporing en preventie van
fraudezaken, en is in Nederland marktleider op dit gebied.
Hoffmann is gespecialiseerd in complexe en vaak grootschalige
fraudezaken, en doet zo'n duizend onderzoeken per jaar. Slechts een
fractie daarvan betreft individuele werknemers. In de eerste drie
maanden van 2009 kreeg zijn bedrijf volgens Meekel echter zeker
veertig extra aanvragen voor deze laatste categorie. De schade
varieert van een paar honderd euro tot een paar duizend euro per
geval. Andere recherchebureaus signaleren eveneens aanzienlijk meer verzoeken om individuele dieven in te rekenen.
Voor de politie heeft deze vorm van vermogenscriminaliteit geen
prioriteit, mede omdat het vaak lastige onderzoeken zijn met een
kleine kans op succes. Lang niet elk bednjf doet bovendien aangifte
Werkgevers zijn bang voor beschadiging van het imago en lossen de
problemen liever intern op. Die 'eigenrichting' leidt tot rechtsongelijkheid. De
kantinemedewerkster die een paar pakken koffie achteroverdrukt, wordt
op staande voet ontslagen en moet zich voor de rechter verantwoorden.
De frauderende directeur wordt 'weggepromoveerd' of via de zijdeur
afgevoerd, soms nog met een gouden handdruk ook.
In tijden van overvloed wordt relatief kleinschalige diefstal van de
baas eerder met de mantel der liefde bedekt: laat maar zitten, geld
zat. Sinds de crisis fors doorwerkt en de omzetten in het
bedrijfsleven kelderen, trekken werkgevers eerder een grens en zijn
ze strenger geworden, constateert Meekel. 'Diefstal wordt nu sneller
aangepakt. Ook willen werkgevers concreet bewijs om bij een
ontslagprocedure sterkte staan.'
De betrapte werknemer krijgt de keus:
zelf vertrekken of er volgt aangifte, waarbij het dossier wordt
overgedragen aan de politic Die keus is snel gemaakt. Dan maar
opstappen: niemand wil een strafblad.
Diefstal door eigen werknemers komt in alle branches voor. Maar er
zijn weinig bedrijfstakken die de schade jaarlijks in kaart brengen.
De detailhandel vormt een uitzondering. Daar ging het in 2008 om een
schade-bedrag van in totaal 170 miljoen euro. Dat was 3 procent meer
dan in 2007 (zie 'Diefstal in detailhandel' op deze pagina).
Er is nog geen zicht op de schade in de eerste drie maanden van 2009.
'We halen een keer per jaar het net op,' zegt secretaris Sander van
Golberdinge (36) van het Platform Detailhandel Nederland. Door betere
preventie verwacht hij echter geen sterke groei. 'Het totaalbedrag
lijkt te stabiliseren.'
Steeds meer bedrijven zijn aangesloten bij het Waarschuwingsregister
Detailhandel. Werknemers die worden betrapt op interne fraude of
diefstal van goederen raken niet alleen hun baan kwijt, maar komen
ook voor maximaal vier jaar op een zwarte lijst. Sollicitanten
worden steeds vaker gescreend. 'Dat register werkt disciplinerend.
Iemand bedenkt zich wel twee keer voor hij zijn toekomst op het spel
zet.'
Bij interne fraude gaat het volgens Meekel van Hoffmann
Bedrijfsrecherche vaak om magazijnmedewerkers, boekhouders en
kassieres. 'Dat is de laag onder de grote fraudeurs. Zij zijn beperkt
in hun mogelijkheden tot fraude, maar kunnen zonder toezicht toch
vaak ongestraft hun gang gaan.'
Bedrijven doen alles om interne fraude en diefstal te voorkomen. Er
hangen zo lang-zamerhand overal camera's om het personeel in de gaten
te houden en er is kascontrole. Intelligente software neemt sneller
afwijkingen in de kasstromen waar en ook het voorraadbeheer is
geprofessionaliseerd Bij de perso-neelsuitgang, waar doorgaans geen
detectie-poortjes staan, worden geregeld steekproeven
gehouden: 'Wilt u even uw tas openmaken?
Recherchebureaus adviseren bedrijven over de zwakke plekken in hun
organisatie. De beste remedie tegen criminaliteit door het eigen
personeel is voorbeeldig gedrag van de baas. Wangedrag aan de top, zo
luidt de les, leidt tot verloedering in het hele bedrijf. Niet alleen
de gelegenheid maakt de dief, maar ook het slechte voorbeeld van de
baas.
